Hikmetü'l-İstiaze: Şeytan Neden Yaratıldı? Tuzakları ve Eûzü Kalesi (13. Lem'a)

Zihinleri en çok kurcalayan felsefi ve kelamî sorulardan biri şudur: "Madem şeytan sırf şerdir ve insanların çoğunu küfre ve günaha sürüklemektedir; sonsuz merhamet sahibi olan Allah şeytanın yaratılmasına neden izin vermiştir?" On Üçüncü Lem'a (Hikmetü'l-İstiaze) ve Said Şaşmaz'ın "Şeytanın Sor Dedikleri" eseri bu soruyu kökünden çözümler.

1. Küllî Hayır İçin Cüz'î Şerre İzin Verilmesi

Bir şeyin yaratılmasında küçük ve cüz'i bir zarar olsa, fakat arkasında yüzlerce büyük ve külli fayda bulunsa; o küçük zarardan korkup o büyük hayrı terk etmek hikmete aykırıdır. Mesela ateş ve yağmur; dikkatsiz kullanan bazı insanların evini yakabilir veya sel baskını yapabilir. Fakat "Bazı insanlar zarar görüyor" diye ateşi ve yağmuru kâinattan kaldırmak, bütün insanlığı karanlığa ve kuraklığa mahkûm etmek olur.

Aynen öyle de; şeytanların ve nefsin yaratılması sayesinde insanlık aleminde mücahede, imtihan ve manevi terakki kapısı açılmıştır. Şeytan ve nefis olmasaydı insanın makamı melekler gibi sabit kalırdı; ne çekirdekten koca bir ağaca dönüşebilir ne de peygamberler ve evliyalar gibi en yüce mertebelere yükselebilirdi. Üstelik keyfiyet (değer) bakımından bir tek Hz. Ebu Bekir'in (r.a.) elmas kıymeti, binlerce Ebu Cehil'in kömür hükmündeki zararına ağır basar.

"Şeytanların halkı, terakkiyat-ı insaniye gibi çok küllî hayırlara ve kemâlâta sebep olduğu için, onların icadı şer değil, hayırdır. Belki insanın kendi su-i ihtiyarıyla şeytana tâbi olup kesb-i şer etmesi şerdir." — Lem'alar, On Üçüncü Lem'a

2. Şeytanın İcad Kudreti Yoktur; O Sadece Dümen Tutar

Kur'an-ı Kerim'de "Şüphesiz şeytanın hilesi gayet zayıftır" (Nisâ, 76) buyurulur. Çünkü hayır ve yapmak (vücud), bütün şartların bir araya gelmesine bağlıdır ve yalnız Allah'ın kudretiyle olur. Tahrip etmek ve bozmak (adem) ise çok kolaydır; koca bir gemiyi batırmak için dümencinin dümeni bir parmak kaydırması veya bir kibrit çakması yeterlidir. Şeytanın hiçbir yaratma gücü yoktur; o sadece vesvese fısıltısıyla insanın kendi irade dümenini kaydırmaya çalışır.

3. En Sağlam Sığınak: "Eûzü Billâhi Mineşşeytânirracîm"

Tahripçiye karşı kendi gücüne güvenen aldanır; fakat geminin gerçek Sahibi ve Sultanı olan Allah'a İstiâze (Eûzü) ile sığınan mümin, kalbini yenilmez bir hisar kalesine alır. Samimi bir "Eûzü billâhi mineşşeytânirracîm" zikri, şeytanın bütün hile ağlarını bir anda parçalar.